Afvallen & Psychologie

Je gewicht los je niet op met meer sporten of minder eten

Waarom je blijft terugvallen als je alleen naar calorieën, sport en discipline kijkt, terwijl de echte laag vaak in je psychologie, persoonlijkheid en eetrelatie zit.

Koen Timmer
Koen Timmer ± 12 min leestijd
Psychologie achter afvallen, eetgedrag en terugval

In deze blog lees je:

  • Waarom gewicht vaak niet het echte probleem is
  • Waarom diëten, suiker schrappen en meer sporten vaak niet genoeg zijn
  • Hoe een verstoorde eetrelatie alles kan overnemen
  • Waarom schaamte ervoor zorgt dat je hulp blijft uitstellen
  • Hoe persoonlijkheid je eetgedrag en hulpvraag kan beïnvloeden
  • Waarom de Big Five inzicht kan geven in je valkuilen
  • Waarom psychologie de laag is waar duurzame verandering begint

De laag waar ik jarenlang niet naar wilde kijken

"Langzaam ging ik gebogen op de grond, om rustig en stil mijn vinger in mijn keel te doen. Ik had een enorme aversie tegen mijn eigen vinger in mijn keel. Wat een naar en vreselijk gevoel. Toch moest ik van mezelf door dit gevoel heen…

Na zo'n 3 keer goed drukken, heel wat gekreun en kokhalsgeluiden later, lag de halfverteerde pizza, halfgekauwde zak chips en onverteerde M&M's in de emmer. Ondanks dat de angst en paniek door mijn lijf schoot, voelde het deels als een opluchting maar ook als een soort angst."

Dit is precies hoe ik de eerste rauwe, versie van mijn proloog van mijn boek heb geschreven. Op dit moment ben ik met de eerste versie bezig en zijn de eerste paar hoofdstukken af. Ik schrijf een boek over mijn eetstoornis en mijn verstoorde voedingsrelatie. Ik dacht altijd dat ik meer moest diëten, minder moest eten en meer moest bewegen om mijn 'gewichtsdoel' te behalen.

Hiervoor was de enige oplossing die er in mijn hoofd bestond, een nieuw dieet of suiker uit mijn leven verbannen. Maar ik hield mijzelf enorm voor de gek, want ik drukte mijn kop in het zand (durf ik nu wel te zeggen). Want door bezig te zijn met een nieuw dieet (in dit geval Keto en koolhydraatarm), hoefde ik niet bezig te zijn met de lading die eronder zat: mijn verstoorde eetrelatie.

"Ik dacht dat ik een gewichtsprobleem had. Maar in werkelijkheid drukte ik mijn verstoorde eetrelatie weg met nieuwe diëten."

Waarom een nieuw dieet veilig kan voelen

Eten had 24/7 een rol in mijn leven, namelijk:

  • Angst om aan te komen.
  • Angst om controle te verliezen (in sociale gelegenheden)
  • Angst om mensen teleur te stellen
  • Angst voor een dikke kop
  • Angst dat mensen wat van mij zouden vinden
  • Door de weeks doorknallen met discipline, maar in het weekend alle remmen los.
  • Hoe kan ik zoveel mogelijk calorieën verbranden met sporten (of vasten)?
  • Welke producten zijn goed? (die kan ik eten) En welke zijn fout? (welke moet ik vermijden?)
  • Ik durfde met mijn 'dikke' pens de sportschool niet in, omdat ik bang was wat mensen van mij zouden vinden...

En ga zo nog maar even door. Ik dacht letterlijk 24/7 aan eten of niet-eten. Eigenlijk alleen maar de rol die eten voor mij vervulde, en wat voor impact het op mijn leven had.

Wat je aan de buitenkant ziet, en wat eronder kan zitten

Wat je aan de buitenkant ziet
  • gewicht
  • eten
  • sport
  • discipline
  • doordeweeks strak
  • weekend los
  • calorieën tellen
Wat eronder kan zitten
  • schaamte
  • angst om aan te komen
  • controleverlies
  • mensen teleurstellen
  • angst voor oordeel
  • stiekem eten
  • verstoorde eetrelatie
Als je alleen de buitenkant aanpakt, blijft de binnenkant vaak hetzelfde.

Als niemand het weet, hoef je het ook niet aan te kijken

Toch was ik er heilig van overtuigd dat ik geen probleem had. Want dit is toch wat iedereen had? En dit is toch ook hoe je met voeding om hoorde te gaan?

Precies om deze reden heb ik het ook 10 jaar geheim gehouden. Ik wilde namelijk dat niemand het wist. Jup, ook mijn ouders niet. Terwijl ik letterlijk, stiekem 100.000'en calorieën naar achteren tikte op mijn zolderkamer.

Zolang niemand het wist, hoefde ik ook niet met iemand in gesprek te gaan over mijn probleem. En dat is dus precies wat ik vaak met mensen (online of offline) zie gebeuren.

"Zolang niemand het wist, hoefde ik ook niet echt toe te geven dat er iets speelde."

De valkuil van doordeweeks strak en in het weekend los

"Yess, doordeweeks gaat het echt een stuk beter! In het weekend kan ik me laten gaan. Ben echt blessed dat dit nu al het resultaat is na 3 weken", een ondernemer vorig maand (anoniem)

Wat is je eerste gedachte als je dit leest? Vanuit mijn psychologie zou ik eerst willen cheerleaden! Mijn eerste gedachte zou zijn: "Nice! Wat lekker bezig, hoe heb je dit voor elkaar gekregen"

Maar eigenlijk zegt hij dat hij doordeweeks door knalt op discipline, en in het weekend alle remmen los gaan. Precies een alles-of-niets mentaliteit die ik ook heb gehad, maar vooral een onbewuste framing om het veilig te houden. Dit zie ik vaker terug komen bij mannen (ik deed dit zelf ook). Want als je vertelde en focuste op wat er wel goed ging, hoef je ook niet je shit aan te kijken.

Juist de shit die niet goed gaat. Dat je nog steeds je emoties en negatieve gedachten weg eet. Dat je 24/7 met eten bezig bent. Maar vooral met de overtuiging dat je geen hulp nodig hebt: "Ik doe het zelf wel", en die is vaak hardnekkig. Ik heb dit ook jaren gedacht. Ik dacht altijd dat ik het alleen moest doen. Dat niemand mij kon helpen, maar hierdoor duurde het 9 jaar voordat ik mijn shit eindelijk kon oplossen.

De alles-of-niets cirkel

Doordeweeks discipline
Controle voelt veilig
Weekend los
Schaamte of goedpraten
Maandag opnieuw beginnen
Nog strenger worden
Dit lijkt vooruitgang, maar kan ook een manier zijn om niet naar de echte laag te hoeven kijken.

Waarom ik geen drill-instructeur nodig had

Dit loste ik uiteraard ook niet op met een nieuw dieet of een nieuw sportschoolabonnement, maar door mijn eigen psychologie te begrijpen.

Ik had helemaal geen drill-instructeur nodig die schreeuwend in mijn oor stond te jengelen dat ik 'minder moest vreten en meer moest bewegen'. Dat wist ik zelf ook wel.

Waarom lukte het niet? Omdat ik zocht naar de verkeerde oplossing. Ik was alleen maar bezig met symptoombestrijding en dweilen met de kraan open.

"Ik had geen gebrek aan kennis. Ik zocht naar de verkeerde oplossing."

Herken je dit?

Je weet precies wat je moet doen, maar toch val je steeds terug. Dan is het waarschijnlijk geen gebrek aan kennis of discipline. Doe de gratis eetgedragtest →

Wat persoonlijkheid met eetgedrag te maken heeft

Laat me je meenemen in je persoonlijkheid. Hiervoor vind ik het Big Five model erg inzichtelijk.

Het Big Five-persoonlijkheidsmodel (OCEAN) is een wetenschappelijk onderbouwde theorie die de menselijke persoonlijkheid indeelt in vijf brede hoofddimensies: Openheid, Consciëntieusheid, Extraversie, Vriendelijkheid en Neuroticisme. Het is de "gouden standaard" in de psychologie om gedrag en karaktertrekken in kaart te brengen, veel gebruikt in assessments en loopbaanadvies.

Big Five, OCEAN in mensentaal

O
Openheid
Hoe makkelijk stap jij uit bekende patronen? Nieuwsgierigheid, creativiteit en waardering voor nieuwe ervaringen.
C
Consciëntieusheid
Hoe sterk leun jij op discipline, doelen en controle? Discipline, organisatietalent en gerichtheid op resultaat.
E
Extraversie
Hoe zichtbaar, sociaal of "aan" ben jij naar buiten? Energie halen uit sociale interactie, assertiviteit.
A
Vriendelijkheid
Hoe ga jij om met harmonie, hulp vragen en jezelf laten zien? Empathie, coöperatief gedrag.
N
Neuroticisme
Hoe reageer jij op stress, spanning en emoties? De mate van emotionele stabiliteit of stressgevoeligheid.
Persoonlijkheid is geen hokje. Het helpt je begrijpen waar je automatisch naartoe beweegt als het spannend wordt.

Hoe mijn persoonlijkheid mijn eetprobleem in stand hield

Als ik nu naar mijn eigen psychologische blauwdruk kijk, begrijp ik ineens exact waarom ik tien jaar lang in mijn eigen valkuil ben getrapt. Ik was geen slachtoffer van de omstandigheden, ik was het slachtoffer van mijn eigen bedrading.

Dit is hoe de Big Five mijn eetprobleem in stand hield (en waarom ik weigerde hulp te zoeken):

Mijn persoonlijkheid, hoe het werkte tegen mij

Score 83
Consciëntieusheid
Discipline en controle werden mijn veilige route, maar ook mijn valkuil.
Mijn drang naar ordelijkheid is heel erg hoog. Ik geloofde heilig dat succes volledig maakbaar is. Maar toen ik de controle over mijn eetgedrag kwijtraakte, paste dat niet in mijn perfecte plaatje. Omdat mijn eigenwaarde grotendeels vasthing aan prestaties, voelde dat controleverlies als intens falen en schaamte. De 'oplossing' van mijn ego? Het psychologische lek negeren en nog strengere regels opstellen.
Score 29 & 78
Neuroticisme & Extraversie
Naar buiten toe sterk, optimistisch en "aan", terwijl ik alleen de controle verloor.
Aan de ene kant ben ik emotioneel extreem stabiel en koelbloedig (laag Neuroticisme). Aan de andere kant neem ik makkelijk het initiatief, ben ik sociaal en extreem assertief. Wat de buitenwereld zag was een optimistische gozer die altijd 'aan' stond. Hoe kan de rots in de branding ineens om hulp vragen? Dat strookte totaal niet met mijn identiteit.
Score 25
Openheid voor ervaringen
Ik wilde een rationele oplossing voor een emotioneel probleem.
Mijn hersenen werken extreem pragmatisch, traditioneel en zijn rationeel gericht op resultaat. Ik zag mijn overgewicht puur als een falend systeem: calorieën erin, calorieën eruit. De psychologische en emotionele kant onderzoeken voelde te vaag, ongemakkelijk of out-of-the-box voor mij. Ik wilde een onderliggend emotioneel probleem simpelweg plat slaan met een rationele aanpak.
Score 46
Meegaandheid
Ik dacht dat het alleen oplossen mijn kracht was, maar het hield mijn probleem in stand.
Hier zat mijn absolute blinde vlek. Binnen deze dimensie scoor ik laag op 'beleefdheid' (38). Dat betekent dat ik competitie stiekem belangrijker vind dan harmonie en dat ik zwak of onbekwaam gezag simpelweg niet tolereer. Dit is de kern waarom ik dacht het alleen te moeten oplossen. Ik heb nooit om hulp gevraagd. Puur uit schaamte.

Het alleen willen oplossen kostte mij jaren

Ik dacht altijd dat 'het alleen oplossen' mijn grootste kracht was. Maar in de realiteit heb ik hierdoor 9 jaar met een eetstoornis rond gelopen, waarvan heeeeeel veel jaren als een boer met kiespijn. Want doordat niemand het wist, kon het ook niet opgelost worden.

Mijn verstoorde voedingsrelatie heeft mij dan ook meer dan 9 jaar gekost. Want onder andere ook heel veel geld in eten uitgeven, geen rust ervaren, slecht slapen iedere nacht, een slechte relatie die ik verpest heb met een lieve meid, mijn business niet kunnen opbouwen, mezelf 24/7 saboteren, geen geluk ervaren in mijn loopbaan en geen sportprestaties neerzetten.

Zelfs als mijn fundamentele psychologische basisbehoeftes (Autonomie, Binding, Competentie – het ABC) vervuld waren, liep ik vast. De problematiek was er, en ik snoerde het de mond met eten.

"Ik dacht dat het alleen oplossen mijn grootste kracht was. In werkelijkheid hield het mij negen jaar vast."

Het gaat nooit alleen om gewicht

En dit is precies wat ik vaak bij mensen zie, ook in mijn coaching. Want je wilt graag afvallen, maar het gaat NOOIT om het gewicht. Maar de laag die daaronder zit.

Vragen die de echte laag raken

Van gewicht naar de echte kern

Gewicht
Eetgedrag
Emoties
Controle
Schaamte
Behoefte om gezien te worden
Daar begint vaak pas de echte verandering.

Wat ik zelf nodig had

Ik? Ik wilde gewoon gezien worden...

Ik had iemand nodig die 'mijn taal' sprak. Iemand met diezelfde hoge meegaandheid, die een arm om me heen sloeg, mij aankeek, een keiharde spiegel voorhield en vroeg: "Maar gaat het nou écht goed met je?", precies de vragen die ik stelde bij vrienden die totaal niet lekker gingen. Want voor hen kon ik er wel zijn, maar voor mijzelf niet. Hoe dan?

Ik had geen oppervlakkig "hoe doorbreek je dit" plan nodig, maar een "waarom vermijd je dit" confrontatie. Hoe vervelend het ook is, precies achter deze vermijding zit een angst waardoor jij deze strijd ervaart. Gevolgd door de praktische vraag: Wat heb je nu nodig om hieruit los te breken?

Emotionele diepgang, direct gekoppeld aan actie.

"Ik had geen oppervlakkig 'hoe doorbreek je dit' plan nodig, maar een 'waarom vermijd je dit' confrontatie."

Waarom ik mijn coaching heb heruitgevonden

Dit is precies de reden waarom ik mijn coaching heb heruitgevonden vorig jaar. Ik help nu ondernemers vanuit de vraag: wat had ik destijds zelf nodig?

Jij worstelt misschien niet met een vinger in je keel. Maar die zak chips na een gestreste werkdag, dat weekend waarin je 'jezelf even laat gaan', de zoveelste poging om strakker in je vel te zitten... de vlucht is exact hetzelfde.

Je hebt geen discipline-probleem, maar eerder een gedrags- of emotieregulatie-probleem.

Daarom bied ik je dit aan:

Ik ben op dit moment bezig met een nieuwe propositie. Het volgende pas ik al tijden bij al mijn coaches, maar ik wil dit ook meer naar buiten brengen. De 'Blijvend Slank en Fit'-kopregel houdt mijn coaching (vind ik veel te) klein.

Ik wil jou, net zoals mijzelf, niet alleen meer helpen met alleen afvallen, maar juist op het stuk waar ik echt de pijn heb doorleefd. De verstoorde voedingsrelatie en emotie-regulatie.

Daarom bied ik nu 45-min calls aan, aan iedereen die hier eens in wil duiken. Mijn doel is niet om je iets te verkopen, maar juist zodat ik helder krijg hoe ik de doelgroep het best kan benaderen en waar jij op aan gaat.

Jouw voordeel? Jij krijgt gratis 45 minuten van mijn tijd en we zoeken de oplossing naar jouw probleem vanuit psychologie. Juist omdat dit een oplossing is, waar veel te weinig coaches naar kijken, omdat ze geen idee hebben hoe ze hiermee om moeten gaan...

Ik weet zeker dat je er meer uithaalt als jij de call inplant, dan als je dit aan je voorbij laat gaan.

Update

Deze blog is geschreven in een fase waarin ik mijn positionering aan het aanscherpen was. Inmiddels help ik mensen vanuit dezelfde kern: niet alleen afvallen, maar begrijpen waarom ze blijven terugvallen in emotie-eten, stress-eten, eetbuien en zelfsabotage. De logische eerste stap is nu een kennismakingsgesprek waarin we jouw patroon helder maken.

Herken je dat je steeds naar de verkeerde oplossing grijpt?

Als je al jaren probeert af te vallen met meer sporten, minder eten of strengere regels, maar steeds terugvalt, dan is het tijd om naar de laag eronder te kijken.

Plan een kennismakingsgesprek →
Of maak eerst de gratis eetgedragtest

Veelgestelde vragen

Veelgestelde vragen over afvallen, psychologie en eetgedrag

Omdat het probleem vaak niet alleen in eten en bewegen zit. Als je eetgedrag wordt aangestuurd door schaamte, controle, stress, emotie-eten of alles-of-niets denken, blijft een nieuw schema vaak symptoombestrijding.

Gewicht kan een zichtbaar gevolg zijn, maar is vaak niet de kern. De vraag is waarom eten zoveel ruimte inneemt, waarom je terugvalt en wat eten voor jou probeert op te lossen.

Persoonlijkheid beïnvloedt hoe je reageert op stress, controleverlies, schaamte, hulp vragen en doelen. Iemand die sterk leunt op discipline kan bijvoorbeeld nog strenger worden, terwijl juist die strengheid het patroon versterkt.

De Big Five is een model dat persoonlijkheid beschrijft in vijf brede dimensies: openheid, consciëntieusheid, extraversie, vriendelijkheid en neuroticisme. Het helpt om te begrijpen waar jouw automatische neigingen liggen.

Omdat een dieet duidelijk en veilig voelt. Het geeft regels, controle en houvast. Maar als de oorzaak emotioneel of psychologisch is, blijft de echte laag vaak onaangeraakt.

Schaamte, trots, angst voor oordeel of het idee dat je het alleen moet kunnen oplossen, kunnen ervoor zorgen dat je hulp blijft uitstellen. Juist dat houdt het patroon vaak langer in stand.

Ja. Juist als je veel weet, maar het toch niet lukt, is kennis waarschijnlijk niet het probleem. Dan is het belangrijk om te kijken naar gedrag, emoties, stress, schaamte en persoonlijkheid.

Ja, maar vaak pas duurzamer als je niet alleen naar gewicht kijkt. Wanneer je minder hoeft te vechten met eten, minder terugvalt en je gedrag beter begrijpt, kan afvallen een gevolg worden van een stabielere basis.